توضیحات

گلیسیرین با نام دیگر گلیسرول ماده‌ای بی‌رنگ مایل به زرد کم رنگ، بی بو با طعم شیرین است. در دو گرید صنعتی و خوراکی در بازار وجود دارد؛ از این رو طیف گسترده‌ای از کاربردها را در بر می‌گیرد. گلیسیرین با خلوص 99% در دو گرید صنعتی و خوراکی، در بسته بندی های 100 گرمی، یک کیلوگرمی ‌و گالن 20 لیتری توسط شیمی‌استور به فروش می‌رسد.

گلیسیرین مایع بی رنگ در ظرف شیشه ای

این ترکیب برای اولین بار در سال 1783 توسط یک شیمیدان سوئدی آلمانی با گرم کردن روغن زیتون، کشف شد. شکل طبیعی آن از منابع گیاهی و حیوانی بدست می‌آید و در محصولات تخمیر شده مانند برخی نوشیدنی‌ها و نان به طور طبیعی وجود دارد. از اواسط قرن نوزدهم، مردم از این ماده برای تولید صابون استفاده می‌کردند. در ادامه به بررسی دقیق تر این ماده می‌پردازیم.

گلیسیرین چیست؟

گلیسیرین (glycerin،glycerol) با نام دیگر E422 یک ترکیب طبیعی، چسبناک و غیر سمی متعلق به خانواده الکل از ترکیبات آلی است. دارای سه گروه هیدروکسیل و ساختار پروپان است.

فرمول ساختاری گلیسیرین

به دلیل داشتن گروه هیدروکسیل قابل اختلاط با آب بوده و خاصیت رطوبت سنجی دارد. کاربردهای فراوانی در صنایع غذایی و دارویی داشته و ترکیبی محرک و مضر برای محیط زیست به حساب می آید.

گلیسیرین خوراکی

این ماده با گرید خوراکی با خلوص بسیار بالا تولید می شود و استاندارد های لازم برای مصرف در صنایع غذایی، دارویی، آرایشی و بهداشتی را داراست. این ماده به دلیل ویژگی های منحصر به فردی که دارد، نقش متعددی در فرمولاسیون محصولات غذایی ایفا می کند.

گلیسیرین صنعتی

گلیسرول با گرید صنعتی به دلیل وجود مقادیری ناخالصی، نمک و سایر ترکیبات جانبی صرفا باید در کاربردهای فنی و صنعتی استفاده شود.

روش تهیه:

این ماده به دو روش طبیعی و مصنوعی قابل تهیه است. به طور طبیعی از منابع گیاهی (سویا یا نخل) و حیوانی به دست می آید. در تبدیل چربی ها و روغن ها به اسیدهای چرب، این ماده به عنوان یک محصول جانبی است. همچنین می توان با فرایندهای مختلفی مانند سنتز پروپیلن یا با هیدرولیز روغن آن را بدست آورد.

در روش مصنوعی، آلکیل کلرید در حضور هیپوکلرو تولید شده و به دی کلروهیدرین تبدیل می شود. سپس توسط هیدروکسید سدیم یا سدیم کربنات در دمای 96ºC به گلیسیرین هیدرولیز می شود.
این محلول حاوی 5 تا 1درصد سدیم کلرید و 2% ناخالصی های دیگر است. این محلول آبی در یک کارخانه تبخیر، طی چند مرحله تحت خلاء به غلظت گلیسیرین 75% تبخیر و سدیم کلرید به صورت رسوب در همان مرحله جدا می شود. سپس محلول این ماده تحت خلاء تقطیر می شود، در زمان تقطیر آب جدا شده و این ماده عملا بدون آب است. برای از بین بردن ناخالصی های رنگی و مواد بد بو می توان از کربن فعال کمک گرفت. در پایان این فرآیند، خلوص نهایی آن حدودا 90% است.
این محلول حاوی 5 تا 10 درصد سدیم کلرید و 2% ناخالصی های دیگر است. این محلول آبی در یک کارخانه تبخیر، طی چند مرحله تحت خلاء به غلظت گلیسیرین 75% تبخیر و سدیم کلرید به صورت رسوب در همان مرحله جدا می شود. سپس محلول این ماده تحت خلاء تقطیر می شود، در زمان تقطیر آب جدا شده و این ماده عملا بدون آب است. برای از بین بردن ناخالصی های رنگی و مواد بد بو می توان از کربن فعال کمک گرفت. در پایان این فرآیند، خلوص نهایی آن حدودا 90% است.

از این ماده در صنعت استفاده های بیشماری از جمله مواد شیمیایی کشاورزی (غیر آفت کش)، رنگ ها، سوخت ها، محصولات مراقبت شخصی، محصولات مراقبت از حیوانات خانگی، صنایع دستی و تعمیر و نگهداری خانه ها می شود. همچنین در صنایع دارویی و غذایی نیز کاربرد دارد.

صنعت عطر سازی:

گلیسیرین در عطر سازی، به عنوان یک پایدارکننده در فرمول عطرها، اسپری ها و بادی اسپلش ها به کار می رود. این ماده می تواند با کاهش سرعت تبخیر اسانس ها، ماندگاری و پخش بو را افزایش می دهد و باعث می شود رایحه بیشتر روی پوست ماندگاری داشته باشد. در عطرهای فاقد الکل، به عنوان پایه نرم کننده و حلال ملایم کاربرد دارد.

صنایع غذایی:

در انواع خوراکی ها این ماده یک شیرین کننده، مرطوب کننده و حلال است و به حفظ مواد غذایی کمک می کند.

صنایع داروسازی:

این ماده دارای خاصیت ضد میکروبی و ضد ویروسی بوده و برای درمان انواع زخم ها و سوختگی ها استفاده می شود. گزارشات بیان می کند که زخم های درمان شده با گلیسیرول تقریبا بعد از 2 ساعت کاهش التهاب خواهند داشت. این ترکیب طبیعی دارای سه گروه هیدروکسیل بوده و به عنوان حلال، مرطوب کننده و روان کننده در فرمولاسیون داروها استفاده می شود.

در محصولات مبتی بر آب مانند شربت های سرفه، خمیر دندان و دهان شویه، محصولات مراقبت از پوست و مو، کرم های موبر، صابون ها و روان کننده ها نیز یافت می شود. در تولید صابون ها، برای پوست های حساس با خاصیت مرطوب کنندگی مورد استفاده قرار می گیرد. سازوکار آن بدین صورت بوده که رطوبت را از لایه های پوست جذب کرده و از تبخیر آن جلوگیری می کند.

MSDS و نکات ایمنی:

قبل از کار با مواد شیمیایی مانند این ترکیب، نکات ایمنی را مطالعه و رعایت کنید.

ماده ای محرک است؛ اما خورنده نیست.
هنگام کار از لباس، دستکش و عینک محافظ استفاده کنید.
از خوردن، آشامیدن و سیگار کشیدن در زمان کار بپرهیزید.
تماس این ماده با چشم، باعث سوزش شدید چشم همراه با پارگی عروق ملتحمه می شود. در صورت تماس اگر لنز دارید آن را خارج کنید و چشم آسیب دیده را برای 20 الی 30 دقیقه با آب فراوان بشویید.
در صورت تماس با پوست، فورا لباس های آلوده را تعویض کنید و ناحیه آسیب دیده را با آب و صابون شستشو دهید و اگر آثار قرمزی یا تحریک مشاهده کردید به پزشک مراجعه کنید.
استنشاق این ماده ممکن است باعث تنگی نفس، سوزش گلو یا دهان شود. پس از استنشاق هوای تازه استشمام کرده و استراحت کنید.
بلع این ماده سمیت کمی به همراه دارد. پس از بلع، دهان را آبکشی کرده و برای رقیق شدن آن 1 الی 2 لیوان آب بنوشید. سعی نکنید با استفراغ این ماده را خارج کنید.
ماده ای قابل احتراق است. در صورت آتش سوزی، گازهای محرک و سمی از خود استخراج می کند. برای خاموش کردن آتش، از فوم الکل مقاوم، اسپری آب، مواد شیمیایی خشک و کربن دی اکسید استفاده کنید.
ماده ای خطرناک برای محیط زیست و زندگی آبزیان به حساب می آید.
با رعایت نکات ایمنی، خطرات ناشی از کار با مواد شیمیایی را تا حد زیادی کاهش دهید.

جمع بندی:

گلیسیرول ترکیبی طبیعی چسبناک، با سمیت کم و مزه شیرین است. دارای ساختار پروپان و سه گروه هیدروکسیل بوده که به اختلاط آن با آب کمک می کند. همین گروه هیدروکسیل، دلیل استفاده گسترده از این ماده در صنایع غذایی و دارویی است. بسیار برای پوست و مو مفید بوده و در بیشتر محصولات مراقبتی به عنوان ماده رایج و اصلی استفاده می شود. خرید گلیسیرین با قیمت مناسب به صورت آنلاین، از سایت مدرن شیمی امکان پذیر است.